Geert Wilders behoudt voorsprong bij Tweede Kamerverkiezingen

Enrique Díaz-Álvarez08/Mar/2017Valuta-updates

2017 lijkt beladen met politiek ingestoken risico´s. Euroscepsis en populisme zijn in opmars na het Britse Brexit en de verkiezingszege van Donald Trump in de VS vorig jaar. Toenemende steun in heel Europa voor politieke anti-establishment partijen heeft nervositeit bij investeerders veroorzaakt over de houdbaarheid van de Europese interne markt en de Euro. De gemeenschappelijke munt is in 2017 al gedaald tot het laagste niveau ten opzichte van de Amerikaanse Dollar in 14 jaar (figuur 1). Politieke risico´s, gecombineerd met uiteenlopend monetair beleid tussen de Eurozone en de Verenigde Staten, kunnen duidelijk bijdragen aan een verdere koersdaling.

Figuur 1: EUR/USD (maart ’16 – maart ’17)

Bron: Thomson Reuters Datastream Datum: 03/03/2017

Als leider van het rechts-nationalistische Front National domineert Marine Le Pen de media in aanloop naar de presidentsverkiezingen in Frankrijk. In navolging van de Britten heeft Le Pen beloofd een referendum te organiseren over de toekomst van haar land binnen de Europese Unie. Volgens opiniepeilingen is de partijleider van het Front National zeker van deelname aan de tweede en beslissende ronde van de presidentsverkiezingen. In Duitsland zal men in september voor parlementaire verkiezingen naar de stembus gaan. Het verlies van premier Mateo Renzi bij het grondwettelijk referendum van afgelopen december leidt mogelijk tot vervroegde verkiezingen in Italië, eveneens dit jaar.

Op 15 maart komen echter als eerste de Tweede Kamerverkiezingen aan bod. De rechts-nationalistische Partij Voor de Vrijheid (PVV) van Geert Wilders gaat momenteel aan kop in de opiniepeilingen. Wij zijn van mening dat de financiële markten het belang van deze verkiezingen onderschatten. Met de meeste ogen gericht op de ontwikkelingen in Frankrijk lopen investeerders het risico door de Nederlandse verkiezingsuitslag te worden verrast.

PVV-voorman Geert Wilders verdedigt momenteel een krappe voorsprong in de opiniepeilingen ten opzichte van zijn politieke rivalen. De PVV heeft een uiterst beknopt partijprogramma opgesteld. Wilders heeft echter wel duidelijk aangegeven de grenzen te willen sluiten, een aangescherpt fiscaal beleid te willen voeren en Nederland uit de Europese Unie te willen terugtrekken.

Hoewel de steun voor zijn partij sinds begin vorig jaar enigszins is gedaald, lijkt de PVV in maart toch de meeste stemmen te zullen veroveren. Sinds begin februari combineert Peilingwijzer de uitkomsten van de belangrijkste opiniepeilingen. Hierin gaat de PVV momenteel met 28 zetels aan kop, 4 meer dan naaste concurrent VVD van premier Mark Rutte (figuur 2). Online-voorspeller PredictIt geeft Wilders momenteel een kans van 65% om de verkiezingen te winnen, grotendeels overeenkomstig de voorspellingen van de wedkantoren.

Figuur 2: Nederlandse Verkiezingen Maandelijkse Opiniepeilingen Gecombineerd (januari ’16 – februari ’17)

Bron: Peilingwijzer Datum: 06/03/2017

Hoewel deze peiling suggereert dat de PVV zijn huidige aantal van 15% van het zeteltotaal ruim zal verdubbelen, garandeert dit geenszins regeringsdeelname. Als gevolg van de evenredige vertegenwoordiging binnen het Nederlandse kiesstelsel is de partij nog ver verwijderd van de benodigde 76 van de 150 zetels welke regeren met een absolute  meerderheid mogelijk maakt.

Een analyse van de laatste peilingen van februari (figuur 3) toont dan ook dat zowel de PVV als de VVD vrijwel zeker de steun van meerdere kleine partijen nodig heeft om het doorslaggevende aantal van 76 zetels te behalen en zo tot een regeringscoalitie te komen.

Voor Nederland, ooit aangeduid als ´het land van het compromis´, is coalitievorming echter een bekend verschijnsel. Sinds de Tweede Wereldoorlog heeft nog nooit een partij de absolute meerderheid in de Tweede Kamer weten te veroveren.

Figuur 3: Nederlandse Opiniepeilingen Gecombineerd [februari]

Bron: Peilingwijzer Datum: 06/03/2017

 

Welke verkiezingsuitslagen kunnen we verwachten?

Ongeacht welke partij de meeste zetels wint in maart, is het zeer waarschijnlijk dat een uiterst gefragmenteerde zetelverdeling in de Tweede Kamer zal leiden tot een moeizame coalitievorming. Dit jaar doen 28 partijen mee aan de verkiezingen, waarvan de helft pas sinds 2014 bestaat. Van 5 partijen wordt verwacht dat zij ieder tussen 10 en 16 zetels zullen behalen.

Afgaande op de opiniepeilingen is het meest waarschijnlijke scenario dat de PVV de grootste partij wordt en op zoek zal moeten gaan naar coalitiegenoten. De meeste partijen, inclusief de VVD onder leiding van Mark Rutte, hebben echter aangegeven niet met de PVV te zullen regeren. Het vinden van regeringspartners zal voor de PVV in dit scenario dan ook erg lastig worden. Wij achten het daarom aannemelijker dat er een coalitie gevormd wordt tussen drie of meer partijen onder aanvoering van de VVD en met uitsluiting van de PVV.

Omgekeerd denken wij dat een scenario waarbij geen coalitie mogelijk blijkt zonder deelname van de PVV zal leiden tot de meeste volatiliteit op de financiële markten en voor de Euro. Deze ontwikkeling lijkt vooralsnog het minst waarschijnlijk. Mochten overige partijen er echter niet in slagen een kabinet te formeren, dan is het evenwel toch denkbaar dat partijleiders van kleinere partijen afstand doen van hun verkiezingsbelofte niet samen met Wilders te zullen samenwerken. Feitelijk is het sinds de Tweede Wereldoorlog maar een beperkt aantal keer voorgekomen dat de grootste politieke partij uiteindelijk niet meeregeerde.

Langdurige en moeizame coalitiebesprekingen zullen ook leiden tot verhoogde onzekerheid en mogelijk een enigszins drukkend effect op de Euro op de korte termijn. De gemiddelde kabinetsformatie duurt in Nederland iets meer dan twee maanden, hoewel het natuurlijk ook veel meer tijd in beslag zou kunnen nemen.

 

Hoe reageerden de markten?

Tot nog toe hebben we de Euro weinig zien reageren op de Nederlandse verkiezingsonzekerheid. In plaats hiervan zijn investeerders gericht op de kansen op een overwinning van Marine Le Pen. Gezien de veel grotere bijdrage door Frankrijk aan het BBP van de Eurozone dan de bijdrage door Nederland (21% versus 6.5%) is dit in potentie namelijk ook het meest volatiele scenario voor valutamarkten. De 3-maanden risico-index voor EUR/USD is een goede indicator gebleken voor de politieke onzekerheid in Europa. In afwachting van de komende drukke verkiezingsperiode staat deze momenteel op het laagste niveau sinds 2012 (figuur 4). Een negatieve risico-index betekent dat meer investeerders een verzwakking van de munt verwachten dan een versterking.

Figure 4: EUR/USD 3-Maanden Risico-Index (2011 – 2017)

Bron: Thomson Reuters Datastream Datum: 06/03/2017

Wij zijn van mening dat valutamarkten de potentiële impact van de verkiezingen in Nederland op dit moment onderschatten. Volgens opiniepeilingen is Le Pen in Frankrijk ver verwijderd van een overwinning, omdat ze in de tweede en beslissende ronde in een direct duel door ieder andere opponent met groot verschil zal worden verslagen. In Nederland daarentegen is de situatie veel onduidelijker, met erin opgenomen twee negatieve scenario´s voor de Euro welke beiden realiteit kunnen worden. In het eerste geval komt de rechts-nationalistische en Eurosceptische partij als duidelijke winnaar van de verkiezingen uit de bus. In het tweede geval blijkt door de gefragmenteerde zetelverdeling in de Tweede Kamer coalitievorming zonder deelname van deze partij onmogelijk, waardoor het alsnog een stempel op het regeringsbeleid kan drukken.

Wij verwachten een duidelijke toename in volatiliteit van de koers in de dagen rond de verkiezingen. We zien dan ook een reële mogelijkheid dat de Euro nog onder de laagste koers van de afgelopen periode duikt.

Print

Geschreven door Enrique Díaz-Álvarez

Chief Risk Officer at Ebury. Committed to mitigating FX risk through tailored strategies, detailed market insight, and FXFC forecasting for Bloomberg.